بحث فضای شهری، از دغدغه های بسیار پر جاذبه ای در حیطه شهر سازی است که بسیاری از اندیشمندان این رشته را به سوی خود جذب نموده و توجه آنان را به خود معطوف داشته است. موضوع فضای شهری همواره از بحث‌های اصلی مجامع علمی‌معماری و شهرسازی بوده است  و در طول تاریخ، همواره تصور و تعریف بشر از فضای شهری دچار تغییرات شگرفی گشته است.
با توجه به نفوذ دنیای مدرن بر پیکیره شهرها امروزه اساساً فضای شهری بعدی اجتماعی به خود گرفته است؛ هرچند هنوز تحلیل و بررسی وضعیت شهرها بیشتر با تاکید بر جنبه های ظاهری صورت می گیرد. خلق فضای شهری پویا که با نیازهای اجتماعی، فرهنگی، زیست محیطی، فیزیکی و اقتصادی مردم جامعه هماهنگ باشد، همواره دغدغه کار بسیاری از دست اندرکاران امر طراحی فضای شهری بوده است.
بسیاری از اندیمشندان در طول تاریخ همواره تلاش نمودند تا تعریفی مناسب و جامع  از بحث فضای شهری ارائه دهند. لیکن تعاریف شفاف کننده در این حوزه عوامل موثر در خلق فضای شهری همواره از سوی کارشناسان در طول تاریخ دچار تغییرات بسیاری شده است.
از سوی دیگر اقدامات بشر در زمینه تحول محیط شهر، تفکیک عناصر شهری، منطقه بندی و تقسیم شهر به چهار بخش اصلی سکونت، کار، فراغت و رفت و آمد از جمله مواردی است که کارشناسان طراحی فضای شهری از گذشته دور سعی بر بهبود آن داشته اند. با وجود اقدامات انجام گرفته در این حوزه اکنون تحلیل گران معتقدند طراحی فضاهای شهری بدون توجه به نیاز اجتماعی صورت گرفته که در نهایت باعث بروز مشکلاتی برای شهرنشینان شده است.
آنطور که دیده می شود در طراحی فضای شهری تاکنون به داشته های اجتماعی مردم ساکن توجهی نشده است، با این توضیح که مباحث اجتماعی که سرمنشأ نیاز بشری بوده و لازم است در طراحی مبلمان شهری این مهم مد نظر باشد. فلذا فضای شهری با رویکرد اندیشه اجتماعی کارشناسان می تواند این خواسته و نیاز اصلی که در دراز مدت تأثیر خود را می گذارد، این خلاء اساسی را پر کند.
باید مدنظر داشت که طراحی فضای شهری به خودی خود باید با رفتارها و فعالیت‌های مردم و نحوه استفاده آنان از محیط سازگاری و مطابقت داشته باشد. دستگاه های اجرایی باید در نظر داشته باشند دسته بندی طراحی های شهری باید به گونه ‌ای که همواره نشان دهنده رفتار مورد نظر مردم باشد، صورت گیرد.
مردم کارهای مختلفی انجام می‌دهند و بین آنها می‌تواند تضادها و برخوردهایی وجود داشته باشد و با توجه به این مهم باید تقسیم بندی فضای فرهنگی، ورزشی، سیاسی و اجتماعی شهر برنامه ریزی شود. بدون توجه به این موضوع تداخل اساسی در محیط شهری به وجود آمده و در طولانی مدت اثرات خود را بر زندگی شهرنشینی و نحوه برخورد با فضای پیرامون نشان خواهد داد.
فضای شهری ظرف و مکان بروز زندگی اجتماعی افراد جامعه است که براساس پایه‌های مشارکت اجتماعی آحاد جامعه و رفتارهای جمعی شکل می‌گیرد. این تعامل اجتماعی و مشارکت مردمی را می‌توان عنصر اصلی و اساسی محتوای فضای شهری بر شمرد که روابط انسانی و فعالیت های شهری را تحت تاثیر خود قرار می‌دهد.
شهر به طور کلی قوانین حاکم بر روابط فرهنگی مردمان یک جامعه را در خود به نمایش می‌گذارد. طراحی‌های شهری، طراحی خانه ها و ساختارهای عمومی بطور صریح بازتاب ارزش‌ها و اعتقادات یک فرهنگ از مردم یک دیار خاص است که می توان در چیدمان مبلمان شهری نیز براساس این فرهنگ ها اولویت داده و برنامه ریزی کرد.
از این رو است که اندیشه های اجتماعی کارشناسان می تواند مستقیماً از طریق فعالیت های دستگاه های اجرایی علی الخصوص شهرداری بر محیط شهر، شرایط مناسبی از لحاظ بافت تاریخی اجتماعی تدوین نماید.

* علی قاسمیان (روزنامه نگار و نویسنده)